Logo Contactlensinside
ContactlensInside - Editie 1/2021

Het aanpassen van multifocale contactlenzen deel 1

Inside contactlensaanpassingen


Het onderwerp van deze nieuwe column was voor mij meteen duidelijk. Tijdens het rijden op de snelweg in het schemerdonker, vanuit Elst naar huis, ervaar ik als multifocaal contactlensdrager zelf de verandering in gezichtsscherpte bij wisseling van lichtintensiteit. Ik moest denken aan de Podiumavond van een aantal jaren geleden met als thema de relatie tussen accommodatie/convergentie en het succesvol zijn van multifocale contactlenzen. Ik  kwam al snel tot de conclusie dat er veel te vertellen is over het aanpassen van multifocale contactlenzen. In de dagelijkse praktijk op de Professional Service afdeling, heb ik regelmatig te maken met aanpastechnische vragen over multifocale contactlenzen, met name over de zachte progressieve contactlenzen. Het valt mij op dat een aantal problemen terug te voeren zijn naar accommodatie-/convergentieproblemen.

In de dagelijkse contactlenspraktijk wordt het meten van de Accommodatie-Amplitude en het testen van het convergentievermogen vaak vergeten of overgeslagen. Terwijl juist het in kaart brengen van deze beiden zeker bepalend is voor het succesvol zijn van een multifocale aanpassing.

Tijdens onze optiekopleiding hebben we geleerd over het Accommodatie-effect: de verhouding tussen werkelijke en schijnbare accommodatie, .

We weten dat een myoop een positief accommodatie-effect heeft: voor iedere dioptrie accommodatie die een brildragende myoop aanmaakt, zal hij wat extra dioptrie cadeau krijgen. Een brildragende myoop zal dus minder accommoderen dan je verwacht op een bepaalde leesafstand. Voor een hypermetroop is het accommodatie-effect juist negatief. Een hypermetroop zal juist meer moeten accommoderen. Het behoeft geen uitleg dat het positieve of negatieve effect bij het dragen van contactlenzen (nagenoeg) wegvalt.

Om te voorkomen dat we dubbel gaan zien bij het kijken op korte afstand, zal het ogenpaar gaan convergeren. Convergentie roept accommodatie op en vice versa. In deze koppeling zit een zekere ruimte: kijkend op een afstand van 33 cm moet er een accommodatie van 3 dioptrie gerealiseerd worden. Wanneer je echter op 33 cm naar je horloge kijkt, zal je niet 3 dioptrie accommoderen om het horloge scherp te zien. Deze 3 dioptrie wordt wel gerealiseerd om de datum in de wijzerplaat te kunnen lezen. Er is op deze afstand dus een zekere ruimte in de hoeveelheid accommodatie maar niet in de convergentie: het ogenpaar zal evenveel convergeren om het horloge dan wel de datum te kunnen zien.

Bij het aanpassen van multifocale contactlenzen is het belangrijk dat je weet wat het accommodatie- en convergentievermogen van jouw klant is.

Om de Accommodatie-Amplitude van jouw klant te meten is er bijvoorbeeld de eenvoudig uit te voeren Push-Up test. Wanneer je de amplitude dan monoculair en binoculair in kaart hebt gebracht, zul je moeten weten of de gevonden waardes wel passend zijn bij de leeftijd van jouw klant. Dit kun je snel uitrekenen met de volgende formule:


Iemand van 50 jaar bijvoorbeeld zal nog 1.33 dioptrie accommodatie moeten kunnen opbrengen.

Stel nou dat de gemeten Accommodatie-Amplitude niet past bij de leeftijd, dan kan dit veroorzaakt worden door ziektes of aandoeningen zoals multiple sclerose, myasthenia gravis, diabetes of glaucoom. Maar wanneer er medisch gezien niets aan de hand is met jouw klant, dan moet er gedacht worden aan een convergentiezwakte of aan een forie, dan wel een forie voor nabij. Hier moet zeker aan gedacht worden wanneer de binoculaire Accommodatie-Amplitude niet hoger is dan de monoculaire.

Het is daarom altijd belangrijk om ook het convergentievermogen van de klant te controleren! Dat kan heel eenvoudig door een lampje naar de neus van jouw klant te brengen totdat dit dubbel gezien wordt. Een afstand van 10 centimeter of minder is normaal. In het verlengde van deze Near Point of Convergence, is het belangrijk ook de ducties en de versies te controleren. Voer ook de Cover en Uncover test uit. Een eventuele richtingafwijking heb je dan snel gezien.

Een convergentiezwakte is een exoforie voor nabij, een convergentie-exces is een esoforie voor nabij.

Wanneer je nu in jouw contactlenspraktijk dit alles in kaart brengt, zul je soms tot de conclusie komen dat het aanpassen van een multifocale contactlens geen goede keus is. Als voorbeeld:

Een klant met een visusverschil is amblyoop dit is niet bekend geworden tijdens het vooronderzoek. In dit geval is ook het convergentievermogen niet getest. Vervolgens wordt met behulp van het leesboekje de benodigde additie bepaald. Wat een amblyoop vaak doet, is het boekje een beetje scheefhouden, gericht naar het goede oog. Helaas is dit niet opgevallen. Tenslotte wordt de oogdominatie bepaald met de Swinging-plus-test. Welk oog zal voor veraf het S +1.50 dioptrie glas het minst storend vinden? Zonder het in de gaten te hebben, wordt er in een valkuil gestapt.

Deze klant krijgt nu multifocale contactlenzen aangemeten, lenzen die meerdere beelden tegelijkertijd aanbieden. Het amblyope oog kan niet of niet voldoende convergeren, er is geen binoculaire samenwerking. Er zal geen enkelbeeld ontstaan. Multifocale lenzen zullen niet functioneren.

Mijn advies is dan ook om in het vooronderzoek het accommodatie- en convergentievermogen van de klant te meten. Op basis van dit onderzoek kan dan de beste leesoplossing bepaald worden. Het kost wellicht wat meer stoeltijd, maar wanneer er in bovenstaand voorbeeld wel tijd gereserveerd was om het convergentievermogen te testen, dan was opgevallen dat het luie oog naar buiten draait: een exoforie. Dit had alle betrokkenen veel gedoe en frustratie bespaard. Waarschijnlijk waren er bifocale contactlenzen aangepast. Want dat lukt in dit soort gevallen vaak wel: immers bij een bifocale passing is er weinig tot geen convergentie nodig.

In de volgende editie van ContactlensInside meer over het aanpassen van multifocale contactlenzen: de mogelijkheden in progressieve opbouw en optische zone diameters.

Maroeska Wiggers-Kuijpers

Als hoog myope bril- en contactlensdrager was de optiekwinkel bekend terrein en daarmee de interesse voor het vak gewekt. Destijds stond zij met een Master in de Franse taal- en letterkunde al een aantal jaren voor de klas. Toen haar eigen opticien haar jaren geleden een baan aanbood, werd deze uitgelezen kans met beide handen aangegrepen en volgde er een snelle omscholing tot opticien en aansluitend tot contactlensspecialist. Werken in de praktijk werd gecombineerd met lesgeven aan het optiekonderwijs. De laatste twee jaren volledig in de praktijk waar de kriebel tot meer verdieping en specialiteit groeide. Om vervolgens in 2019 de stap te zetten naar Ophtecs Europe was dan ook een logische keuze. Werken op de Professional Service afdeling combineert de kennis in het aanpassen met de didactische vaardigheden, die een training nodig heeft. De vele trainingen en nascholingen, die er gevolgd werden, misten haar inziens vaak net dat stukje extra uitleg. Een goede training is maatwerk, die altijd moet voorzien in de behoefte van de trainee. Een belangrijk aspect hiervan is dat de trainer zelf moet anticiperen op mogelijke vragen van de trainee. De kunst hierbij is het vereenvoudigen van complexe materie afgestemd op en aangepast aan het niveau van de trainee. Aanpassers verder helpen in hun kennis en kunde waardoor zij goede oogzorg te kunnen verlenen is hierbij het uiteindelijke doel.

Meer van Maroeska Wiggers-Kuijpers
Opslaan als PDF
Reacties op dit artikel
Karel de Vries / 02 april 2021 - 13:02 uur

Ik draag vanaf 1969 OS een harde contactlens. OD amblyopie. Toen de leesbril leeftijd kwam heb ik verschillende systemen uit geprobeerd. Al jaren heb ik een bifocale harde contactlens (Bicon van Hecht). 'S avonds met auto rijden geen zichtverlies en problemen. Daar kan een multifocale contactlens niet tegenop.

Maroeska Wiggers-Kuijpers / 09 april 2021 - 12:42 uur

Geachte heer de Vries, Beste Karel.
Wat fijn te horen dat u zo tevreden bent over uw bifocale contactlenzen. Uw praktijk feedback onderschrijft mijn uitleg, dat is erg leuk om te lezen.

Dave Block / 09 april 2021 - 15:44 uur

Maroeska,
Mooi artikel wat mij ook weer aan het denken zet!

Maroeska Wiggers-Kuijpers / 13 april 2021 - 10:20 uur

Dank je Dave, dan leren we van elkaar