Logo Contactlensinside
ContactlensInside - Editie 4/2018

Ode aan de communicatie

Inside communicatie


Ruim 9 jaar geleden begon ik met schrijven in ContactlensInside. Ik heb dat met plezier volgehouden en 4x per jaar stukjes, die meestal gingen over communicatie en wat daar bij kan komen kijken, aangeleverd. Het leek de redactie leuk, nu ik met regelmatige bijdrages ga stoppen, om een laatste ‘ode aan de communicatie’ te brengen.

Mijn stelling:
Communicatie is waarschijnlijk het moeilijkste wat er is. Zonder communicatie lukt niets.

In de Winkler Prins Encyclopedie uit 1870 staat: 
“Hier spreekt men van eene strategische communicatie, namelijk de verbinding van een leger te velde met zijne basis, — van eene tactische communicatie, namelijk de onderlinge verbinding tusschen verschillende legerafdeelingen, — alsmede in de versterkingskunde, hierbij doelende op verbinding van vestingwerken door opene of bedekte wegen, bruggen enz., en op die van belegeringswerken onderling door loopgraven”.

Een andere definitie uit de biologie:
Communicatie - Gedragssysteem waarbij een organisme (of cel) de mogelijkheid op het vertonen van een bepaald gedrag van een ander organisme (of cel) verhoogt. Eenvoudig geschematiseerd wordt gesteld dat c. het geheel is van [signaal + reactie]. Volgens een andere, even waardevolle visie, is c. het uitwisselen van informatie tussen twee of meer organismen.

Uit de communicatiewetenschap:
Communicatie is een wederkerig proces van verbale en non-verbale overdracht van informatie. Er is altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger.
De uitwisseling kan visueel, auditief, tactiel, op basis van reuk of smaak plaatsvinden. Een medium kan een centrale rol spelen in deze uitwisseling. Een boodschap kan immers middels een medium overgedragen worden naar één of meer ontvangers. Media en media-technologieën zoals kranten, radio, televisie, internet en social media maken onderdeel uit van communicatie in de huidige samenleving. Door de aanzienlijke impact van communicatieprocessen en media op individuen, groepen en de samenleving, is er in het bedrijfsleven veel aandacht voor communicatiestrategieën.

Bij ons begrip over communicatie wordt informatie overgedragen. 
Informatie is betekenis die in de hoofden van mensen wordt gecreëerd. Mensen geven zelf betekenis aan iets door ervaringen en indrukken te koppelen aan herinneringen, waarden en bijvoorbeeld emoties. Als mensen voelen dat ze bepaalde waarden delen dan voelen ze zich daarbij aangetrokken tot elkaar. De mensen in zo’n groep zullen ongeveer dezelfde betekenis verlenen aan dezelfde ervaringen en indrukken. 

Communicatie!
Het woord communicatie is afgeleid van twee verschillende Latijnse woorden: communicatio en communicare. Beide de woorden betekenen iets anders!

Communicatio
Meestal wordt met communicatie bedoeld: overdracht of transmissie van informatie of boodschappen. Een mededeling dus. Informatie wordt van zender naar ontvanger gestuurd. Als dit ongeschonden gebeurt dan is er geen ‘ruis'. Als er ‘ruis’ in de communicatie zit dan is die niet perfect. Computers communiceren bijvoorbeeld met elkaar. Exacte informatie wordt verstuurd van A naar B. Van ruis is geen sprake.

Communicare
Dit betekent net iets anders. Hier is de betekenis: ‘gemeenschappelijk maken’,  commun-icatie (laten delen)! 
Waarom is communicatie zo belangrijk? Een voorbeeld: Veel mensen werken in organisaties. Organisaties hebben een bepaalde cultuur. Kern van die cultuur wordt bepaald door gemeenschappelijke waarden. Een organisatie kan worden beschouwd als een communicatienetwerk waarin informatie wordt verzameld, geordend, opgeslagen en verspreid.
Interactie en communicatie scheppen de cultuur van de organisatie (Weick 1979, De Moor, 1997). 

Communicatie: is het een middel of een proces?
Managers zien communicatie meestal als een middel om hun doelen te bereiken. Het gaat dan bijvoorbeeld om marketing- of organisatiedoelen. Communicatie is daarvoor het managementinstrument dat mensen beïnvloedt. Doelgroepen gaan meer kopen, minder roken, of beter werken, etc.
Dit is asymmetrische communicatie:  één dominante partij, de zender, die de ontvanger oplegt wat hij moet gaan doen. 
Als je communicatie ziet als middel, of als managementinstrument, dan ga je dus uit van éénrichtingsverkeer: informatie/ de boodschap wordt verplaatst van de zender naar de ontvanger. De zender is een organisatie of een merk, de ontvanger is een doelgroep. De boodschap wordt naar buiten gestuurd. Dit is de inside-out benadering. Als de zender het management is en haar boodschap oplegt aan haar medewerkers heet dit top-down.
We zien deze benadering niet alleen vanuit de commercie, maar ook bijvoorbeeld in de politiek. Sommige partijen schuwen het niet om een bepaalde boodschap keer op keer te herhalen. Dat gebeurde bijvoorbeeld ook in de dertiger jaren van de vorige eeuw, toen het fascisme zich van deze techniek bediende. Het taalgebruik werd daarbij zodanig versimpeld dat er geen plek meer was voor meer complexe genuanceerde gedachten. Hoe sommige wereldleiders van nu communiceren heeft een bedenkelijk trekje!

Toch is het ook bij de asymmetrische communicatie belangrijk om informatie te ontvangen. Dit gebeurt door onderzoek. Door onderzoek leer je de doelgroep immers beter kennen en kun je dus beter inspelen op wensen, behoeften, waarden, karaktereigenschappen etc. Maar het is nog steeds ééndimensionale communicatie! Doel: de zender is dominant en wil leren hoe hij effectiever kan zenden!

Communicatie wordt tegenwoordig steeds vaker gezien als een dynamisch interactief proces. Er is sprake van symmetrische communicatie. Hierbij zijn de deelnemers gelijkwaardig en reageren ze op elkaar. Iedereen kan zijn mening delen via internet. Mensen verwachten interactiviteit met organisaties. Niet de interactiviteit in de zin dat ze iets mogen posten op een discussiepagina, maar interactiviteit in de zin dat ze invloed hebben op het organisatiebeleid. Dit is een interactief proces, waarbij zender en ontvanger, organisatie en individu, voortdurend invloed op elkaar uitoefenen.
Hierbij is het gebruik van communicatie veel strategischer. De ontvanger zal meer betrokken bij het merk of de organisatie (zender) raken. Er ontstaat een relatie die veel hechter is.
Een definitie die hierbij past is: Communicatie is het scheppen van gemeenschappelijke betekenis. (Gisela Redeker).

Culturele misverstanden
Tussen mensen zijn duizenden misverstanden in de communicatie mogelijk. Hoe groter de cultuurverschillen, des te groter het aantal.

Voorwaarde: bereidheid om te luisteren
Communicatie is effectief als zender en ontvanger de bereidheid hebben naar elkaar te luisteren. Om effectief te zijn moet een boodschap kunnen landen. Daarvoor moeten alle omstandigheden op elkaar afgestemd en in balans zijn. Dit geldt in alle omstandigheden, altijd en overal, privé en op het werk!

Misschien kun je goede communicatie vergelijken met een concertuitvoering waarbij de spelers en hun instrumenten worden gedirigeerd en tot een harmonieuze uitvoering komen?

Bronnen:

  • Winkler Prins 1870 GEÏLLUSTREERDE ENCYCLOPÆDIE | WOORDENBOEK VOOR WETENSCHAP EN KUNST, BESCHAVING EN NIJVERHEID
  • Communicatie Kenniscentrum.
  • Comm-museum voor communicatie
  • Mark Nelissen, Professor Emeritus in de Gedragsbiologie Informatie en communicatie.
  • Bron: Clipit Media monitoring
  • Communicatie. Tien interculturele misverstanden. Hans Kaldenbach: De A is van Amalia, die is allochtoon
Kernpunten in dit artikel
  • Communicatie komt van communicatio en communicare.
  • Je kunt het bezien als middel (asymmetrisch) of dynamisch interactief (symmetrisch)proces.
  • een zeer bruikbare definitie is het scheppen van gemeenschappelijke betekenis.
  • De bereidheid om te luisteren is essentieel voor succesvolle communicatie (zowel op het werk als privé).
  • Zonder communicatie lukt niets.

Ruud van 't Pad Bosch

Ruud van ’t Pad Bosch is optometrist en contactlensspecialist en vele jaren werkzaam in de industrie als Professional Services- en Training Manager in Europa en daarbuiten. Ruud is Fellow of the American Academy of Optometry en International Association of Contact Lens Educators. Hij heeft zijn eigen training- & consultancybedrijf voor de optiek onder de naam OptoTrain.

Meer van Ruud van 't Pad Bosch
Opslaan als PDF
Reacties op dit artikel

Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.